Benchmark mkb-digitalisering: hoe staat Nederland ervoor?

Laag 1 — Beginnen: hier zijn we goed in

De cijfers waar iedereen mee zwaait, en ze kloppen ook.

Het basisniveau betekent: minstens vier van de twaalf door de EU gemeten technologieën in gebruik. Dat is een lage lat, en die halen we bijna allemaal.

Laag 2 — Doorpakken: hier stokt het

Dezelfde bronnen, andere vraag. Niet gebruikt u het, maar hoe diep zit het.

Het verschil tussen laag 1 en laag 2 is het hele probleem: 89% gebruikt iets, 24% gebruikt het goed. Tussen die twee getallen zit vijfenzestig procent van het Nederlandse mkb, en daar wordt weinig over geschreven omdat het geen leuk cijfer is.

Laag 3 — Resultaat: hier zijn we hekkensluiter

De onderzoeken die niet vragen wat je hebt, maar wat het oplevert.

Laag 4 — De reden: het zit niet in de techniek

Wie vraagt waaróm het stokt, krijgt overal hetzelfde antwoord terug — en het gaat nooit over technologie.

Wat het kost: de cijfers die er wél zijn

Over hoeveel tijd er weglekt aan zoeken, overtypen en navragen wordt veel geroepen. Er is meer geteld dan je zou denken — alleen zelden bij elkaar gezet.

En het gaat niet alleen om tijd. Ruim een kwart doet werk over dat al gedaan was — niet uit onwil, maar omdat niet te vinden was dat het er al lag.

Het AI-paradox

Nog een cijfer dat zelden naast het vorige wordt gelegd. Kenniswerkers zeggen tot elf uur per week te besparen met AI. Maar slechts 13% ziet dat terug in de prestaties van het bedrijf (Glean, 6.000 kenniswerkers, 2026).

De verklaring zit in het controlewerk: 42% is meer tijd kwijt aan het nakijken van AI-uitvoer dan de techniek bespaart, en 49% zegt dat matige uitvoer projecten vertraagt (Adaptavist, 2.500 kenniswerkers).

Dat is dezelfde tegenstelling als hierboven, een laag dieper: er wordt tijd gewonnen op het niveau van de persoon en verloren op het niveau van het bedrijf. Wie AI op wankele gegevens zet, versnelt het opzoeken en vertraagt het vertrouwen.

Waarom dit in Nederland harder telt dan elders

Er is een cijfer dat zelden in dit gesprek wordt genoemd en dat alles verandert: 42% van de Nederlandse werkenden werkt in deeltijd. Dat is het hoogste van Europa. Duitsland zit op 28%, België op 24%, het EU-gemiddelde op 18%.

Elders werkt kennis-in-hoofden nog een beetje, omdat iedereen er vijf dagen is. Hier niet. De vraag komt op woensdag en degene die het weet is er dinsdag en donderdag. Dan bel je iemand op zijn vrije dag, of je wacht een dag en verzint het zelf.

Beide kosten tijd, en geen van beide wordt ergens geteld.

Nederland heeft een werkend bedrijfsgeheugen dus harder nodig dan de landen om ons heen — en heeft het aantoonbaar minder goed geregeld. Wat een bedrijfsgeheugen precies is, staat op een eigen pagina.

Wat dit betekent als je zelf voor de keuze staat

Als 89% het basisniveau haalt en 21% van de AI-projecten iets oplevert, dan is de vraag niet moeten wij ook iets met AI. Die is al beantwoord: je collega’s doen het al en het levert meestal niets op.

De vraag is: hoe kom je in die 21%? De cijfers wijzen consequent dezelfde kant op:

• Begin bij een taak, niet bij een tool. Zeven tot twaalf losse abonnementen naast elkaar leveren minder op dan één werkstroom die af is.
• Reken vooraf uit wat het oplevert. Niet omdat het bedrag klopt, maar omdat je dan achteraf kunt vaststellen of het gelukt is. Zonder meting geen resultaat om te meten.
• Zorg dat de gegevens op orde zijn vóór de AI. 18% van het mkb doet iets met data-analyse. Dat is het echte plafond.
• Reken op weerstand, niet op training. Adoptie is een vertrouwenskwestie. Mensen moeten weten wat het doet, waarom het hen helpt en hoe ze er grip op houden.
• Niet doen is een geldig besluit. Bij de meeste taken is het zelfs het goede.

De vijfde laag: wat hierboven ontbreekt

Alle cijfers op deze pagina komen uit enquêtes. Daar vraag je mensen hoe ver ze zijn, en dan krijg je antwoord op een andere vraag: hoe ver ze denken dat ze zijn. Wie zijn processen goed kent scoort zichzelf lager dan wie er nooit over heeft nagedacht.

Daarom bouwen we een vijfde laag: cijfers uit scans waarin bedrijven invullen wat er feitelijk is. Hoeveel uur kost die taak. Komt hij vaak terug. Staan de gegevens ergens. Dat zijn vragen met een antwoord, geen inschatting van je eigen volwassenheid.

Doe mee. Onderaan de AI-scan kun je anoniem meedoen: branche, omvangklasse en je uitkomst. Verder niets — geen bedrijfsnaam, geen taken, geen bedragen, geen contactgegevens. Zodra er genoeg zijn, staan die cijfers hier, met bronvermelding en spreiding, en kan iedereen ze gebruiken.

Onder de vijftig scans publiceren we niets. Dan is elk cijfer toeval, en daar heeft niemand iets aan.

Bronnen

• CBS & Eurostat — ICT-gebruik bij bedrijven, digitale intensiteitsindex, maart 2026
• CBS — Digitalisering en kenniseconomie 2025, gepubliceerd februari 2026
• Europese Commissie — DESI-rapportage, editie 2025–2026
• Frends / Sapio Research — State of Integration & AI 2026, 611 besluitvormers uit zes landen, april 2026
• IDC in opdracht van SAS — ruim 1.600 mkb-bedrijven in 28 landen, 2026
• AI Platform MKB — stand van zaken Nederlands mkb, juni 2026
• Sharp — onderzoek AI-adoptie mkb, 2026

Cijfers uit deze bronnen zijn in eigen woorden weergegeven. Waar getallen onderling afwijken — AI-adoptie loopt van 42% tot 71%, afhankelijk van wat er wordt meegeteld — staat de bandbreedte erbij in plaats van het gunstigste getal. Laatst bijgewerkt: 16 augustus 2026.