Wet DBA zelfstandigen: de kern
Handhaving is al begonnen
Wet DBA zelfstandigen: sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst de Wet DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties) weer actief. Dat betekent dat opdrachtgevers en zelfstandigen nu daadwerkelijk risico lopen op naheffingen en boetes als een arbeidsrelatie achteraf als dienstbetrekking wordt beoordeeld.
De vrijstelling van handhaving die jarenlang gold, is voorbij. De vraag is niet meer óf dit speelt, maar hoe jij er als zelfstandige of opdrachtgever mee omgaat.
Zoals het nu gaat
- De afspraak staat in de mailbox van één collega
- Gegevens worden overgetypt van het ene systeem naar het andere
- Wie het weet is met vakantie
- Niemand kan achteraf zien waarom het zo besloten is
Zoals het wordt
- De afspraak staat bij de klant, vindbaar voor iedereen
- Wat één keer is ingevoerd stroomt door naar de rest
- Het werk loopt door, ook als iemand er niet is
- Elk besluit heeft een bron, een eigenaar en een datum
Wat is de Wet DBA precies?
De Wet DBA verving in 2016 de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie). Het doel: verduidelijken wanneer iemand als zelfstandige werkt en wanneer er feitelijk sprake is van een dienstbetrekking — ook wel schijnzelfstandigheid genoemd.
De wet stelt geen definitieve grens, maar kijkt naar de feitelijke situatie:
Als aan alle drie voorwaarden is voldaan, is er juridisch gezien sprake van een arbeidsovereenkomst — ongeacht hoe de samenwerking is omschreven in een contract.
Verantwoordelijkheid ligt bij beiden
Een belangrijk punt dat regelmatig wordt onderschat: zowel opdrachtgever als opdrachtnemer zijn verantwoordelijk voor de juiste kwalificatie van de arbeidsrelatie. Het is geen eenzijdige verplichting van de zelfstandige.
Dat betekent:
- Een opdrachtgever kan aansprakelijk worden gesteld voor loonheffingen en premies als een zzp'er achteraf als werknemer wordt aangemerkt.
- Een zelfstandige kan te maken krijgen met gecorrigeerde belastingaanslagen.
Dit maakt de Wet DBA een gedeeld risico in de samenwerking.
Modelovereenkomsten: wat mag je er wel en niet van verwachten?
De Belastingdienst biedt goedgekeurde modelovereenkomsten aan die opdrachtgever en opdrachtnemer kunnen gebruiken. Maar let op: een modelovereenkomst biedt alleen zekerheid als de feitelijke werkwijze ook overeenkomt met wat er op papier staat.
Een contract tekenen zonder de dagelijkse praktijk te veranderen biedt geen bescherming.
Wat is er op komst: de Zelfstandigenwet
Naast de bestaande Wet DBA is er een voorstel voor een nieuwe Zelfstandigenwet in de maak. Volgens KVK is de beoogde ingangsdatum 1 januari 2028, maar dit is onder voorbehoud van parlementaire behandeling.
Tot en met 29 oktober 2026 liep er een internetconsultatie over dit voorstel. De exacte inhoud en gevolgen staan nog niet vast — maar de richting is duidelijk: de overheid wil de positie van zelfstandigen structureler wettelijk verankeren.
Houd dit in de gaten, want afhankelijk van hoe dit voorstel uitpakt, kan het de spelregels rondom zelfstandig werken opnieuw wijzigen.
Wanneer ben je wél veilig als zelfstandige?
Er is geen eenvoudige checklist die absolute zekerheid geeft, maar er zijn kenmerken die in de praktijk bijdragen aan een gezonde, herkenbare zelfstandige positie:
- Je werkt voor meerdere opdrachtgevers
- Je draagt eigen ondernemersrisico (aansprakelijkheid, geen doorbetaling bij ziekte)
- Je bepaalt zelf hoe je het werk uitvoert
- Je kunt het werk laten vervangen door een ander
- Je werkt met eigen materialen of middelen
Geen van deze punten is op zichzelf doorslaggevend. De Belastingdienst kijkt naar het totaalplaatje.
Wat kun je nu doen?
Als zelfstandige:
- Bekijk je huidige opdrachten kritisch: past de feitelijke werkwijze bij zelfstandig ondernemerschap?
- Gebruik alleen modelovereenkomsten als de praktijk ook daadwerkelijk overeenkomt met de afspraken
- Volg de ontwikkelingen rondom de Zelfstandigenwet
Als opdrachtgever:
- Beoordeel actief of de samenwerking met zzp'ers voldoet aan de geldende criteria
- Leg afspraken schriftelijk vast, maar zorg dat de uitvoering klopt
- Wees je bewust van de gedeelde verantwoordelijkheid
Bronnen
- KVK: Wet DBA — voorkom schijnzelfstandigheid *(bijgewerkt 1 oktober 2026)*
- Belastingdienst: modelovereenkomsten en handhavingsbeleid
Wil je weten of jouw huidige opdrachtsituatie standhouden bij een beoordeling? Kijk welke tools en inzichten beschikbaar zijn via het menu, of neem contact op voor een gesprek. Bekijk de Frisse blik →
Veelgestelde vragen
De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer actief. Opdrachtgever en zelfstandige moeten daarom beoordelen of de feitelijke samenwerking echt zelfstandig is.
Kijk naar gezag, persoonlijke arbeid, beloning en vooral naar de feitelijke uitvoering. Een contract alleen is niet voldoende als de praktijk anders werkt.
Van weten naar doen
Dit artikel helpt je oriënteren. Bekijk daarna de concrete aanpak voor exact online koppeling.