AI-visie en richting
Eén geschreven antwoord op de vraag waar AI in dit bedrijf voor dient, en waarvoor uitdrukkelijk niet.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingHet AI capability model in één plaat.
Alles wat een organisatie moet kunnen om AI veilig en meetbaar te draaien. Negen lagen, zesentachtig capabilities, vijf niveaus — en per capability of het nu al telt of pas bij schaal.
86capabilitieselk met een definitie
9lagenzeven gestapeld, twee dwars
5niveausvan ad hoc tot toonaangevend
Waarde stroomt naar beneden1Business & StrategieWelke problemen we oplossen, wat het moet opleveren, wie het bezit52Kanalen & InterfacesWaar mensen en systemen het platform raken103Agent-ontwikkelingVan idee naar een werkende, geteste agent144AI Control PlaneElk verzoek, elke tool-call en elke euro langs één bewaakt punt145Modellen & InferentieDe motoren, uitwisselbaar achter de gateway86Kennis & DataAI is nooit beter dan de data die het mag zien117Infrastructuur & RuntimeHet fundament waar alles op draait7
De vijf niveaus
Elke capability staat op één van deze niveaus. Niet het gemiddelde telt, maar de laagste capability onder de toepassing die je wilt draaien.
- 1Ad hoc — Iemand doet het, niemand weet het
Het gebeurt buiten afspraken om. Werkt het, dan komt dat door de persoon, niet door de inrichting.
- 2Herhaalbaar — Het werkt, maar met de hand
Er is een vaste manier, opgeschreven of afgekeken. Nog handwerk, en afhankelijk van wie het doet.
- 3Ingericht — Vastgelegd in een systeem
Het staat op één plek, met een eigenaar. Anderen kunnen het overnemen zonder uitleg.
- 4Bestuurd — Gemeten en bijgestuurd
Er zitten cijfers op, grenzen omheen en er wordt op gestuurd. Afwijkingen komen vanzelf boven.
- 5Toonaangevend — Verbetert zichzelf
Het past zich aan zonder dat iemand ingrijpt, en het is goed genoeg om anderen te laten zien.
86 van 86
Laag 1 · 5 capabilities
Business & Strategie
Welke problemen we oplossen, wat het moet opleveren, wie het bezit
Portefeuille van toepassingen
Eén lijst van alle bedachte, lopende en gestopte AI-toepassingen, met de reden erbij.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingWaardebepaling en business case
Per toepassing vooraf vastgelegd wat het moet opleveren, in uren, euro's of fouten.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingEigenaarschap en besluitvorming
Per toepassing één naam die beslist of hij aan, uit of anders gaat.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingAdoptie en verandering
De begeleiding die zorgt dat mensen het nieuwe werk ook echt zo gaan doen.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingLaag 2 · 10 capabilities
Kanalen & Interfaces
Waar mensen en systemen het platform raken
Chat voor medewerkers
Eén afgesproken plek waar medewerkers AI mogen gebruiken voor hun eigen werk.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingKlantkanaal
AI die klanten rechtstreeks te woord staat, op de site of in een klantomgeving.
Nodig zodra meerdere teams meedoenWerkplekintegratie
AI die zit waar het werk al gebeurt: Teams, Outlook, SharePoint.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingKantoortoepassingen
AI in Word, Excel en PowerPoint, met toegang tot bedrijfsdocumenten.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingAI in eigen software
AI-functies ingebouwd in de applicaties die het bedrijf zelf laat bouwen.
Nodig zodra meerdere teams meedoenSpraak en telefonie
Gesproken in- en uitvoer: uitgeschreven gesprekken, telefonische afhandeling.
Pas bij schaal of strenge eisenE-mail en documentstromen
Binnenkomende post en documenten die automatisch worden gelezen en gerouteerd.
Nodig zodra meerdere teams meedoenKoppelvlakken voor systemen
Een vaste manier waarop andere systemen AI-functies kunnen aanroepen.
Nodig zodra meerdere teams meedoenMobiel gebruik
Dezelfde toegang en dezelfde grenzen op een telefoon als achter een bureau.
Pas bij schaal of strenge eisenTaal en toegankelijkheid
Antwoorden in de taal en op het niveau van de gebruiker, ook bij beperkingen.
Pas bij schaal of strenge eisenLaag 3 · 14 capabilities
Agent-ontwikkeling
Van idee naar een werkende, geteste agent
Taakafbakening
Zwart op wit wat de agent wél en niet doet, en wanneer hij het overdraagt.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingPromptbeheer
Instructieteksten op één plek, met versies, in plaats van verspreid in scenario's.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingGereedschappen definiëren
Beschrijven welke handelingen de agent mag uitvoeren en met welke gegevens.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingContext en werkgeheugen
Bepalen wat de agent per opdracht meekrijgt, en wat hij tussen opdrachten onthoudt.
Nodig zodra meerdere teams meedoenOrkestratie van stappen
De volgorde waarin een agent denkt, opzoekt, handelt en controleert.
Nodig zodra meerdere teams meedoenSamenwerkende agenten
Meerdere agenten die werk aan elkaar doorgeven met een duidelijke overdracht.
Pas bij schaal of strenge eisenMens in de lus
De momenten waarop een mens moet goedkeuren voordat de agent doorgaat.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingFoutafhandeling en terugval
Wat er gebeurt als een stap mislukt: opnieuw, overslaan, of naar een mens.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingEvaluatieset
Een vaste set voorbeelden met het goede antwoord, om kwaliteit te kunnen meten.
Nodig zodra meerdere teams meedoenRegressietest bij wisseling
Diezelfde set opnieuw draaien voordat een ander model of nieuwe versie live gaat.
Nodig zodra meerdere teams meedoenProefdraaien
De agent eerst laten meelopen zonder gevolgen, met een mens die meekijkt.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingUitrolstraat
Een vaste weg van klad naar productie, zodat niemand rechtstreeks in het echte systeem sleutelt.
Nodig zodra meerdere teams meedoenVersiebeheer en terugdraaien
Elke versie bewaard, en met één handeling terug naar de vorige.
Nodig zodra meerdere teams meedoenHerbruikbare bouwblokken
Onderdelen die in meerdere agenten terugkomen, één keer gemaakt en gedeeld.
Pas bij schaal of strenge eisenLaag 4 · 14 capabilities
AI Control Plane
Elk verzoek, elke tool-call en elke euro langs één bewaakt punt
Eén doorgang (gateway)
Alle AI-verkeer loopt langs één punt, zodat er niets buiten het zicht om gebeurt.
Nodig zodra meerdere teams meedoenRoutering naar het juiste model
Per soort vraag automatisch het model kiezen dat past qua prijs en kwaliteit.
Nodig zodra meerdere teams meedoenSleutels en geheimen
API-sleutels centraal beheerd en vervangbaar, nooit in platte tekst in een scenario.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingQuota en snelheidslimieten
Grenzen per gebruiker, team of toepassing, zodat één fout niet alles opeet.
Nodig zodra meerdere teams meedoenKostenmeting per verzoek
Van elk verzoek is bekend wat het kostte en wie het aanvroeg.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingDoorbelasting
Kosten toewijzen aan de afdeling of klant waar het werk vandaan komt.
Pas bij schaal of strenge eisenHergebruik van antwoorden
Dezelfde vraag niet twee keer betalen: bewaren en opnieuw uitserveren.
Nodig zodra meerdere teams meedoenGrenzen op de invoer
Controle vooraf op wat er ingaat: gevoelige gegevens, verboden verzoeken, injectiepogingen.
Nodig zodra meerdere teams meedoenGrenzen op de uitvoer
Controle achteraf op wat eruit komt: verzinsels, ongepaste inhoud, gelekte gegevens.
Nodig zodra meerdere teams meedoenGevoelige gegevens afschermen
Persoonsgegevens en bedrijfsgeheimen onherkenbaar maken voordat ze het pand verlaten.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingToolregister
Eén overzicht van alle koppelingen en MCP-servers die een agent mag aanroepen.
Nodig zodra meerdere teams meedoenVastlegging van elk verzoek
Wie vroeg wat, welk model antwoordde, en wat er terugkwam — herleidbaar bewaard.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingBewaking en alarmering
Doorlopend zicht op fouten, wachttijden en uitschieters, met een melding als het misgaat.
Nodig zodra meerdere teams meedoenTerugval bij storing
Een tweede weg als de leverancier eruit ligt, zodat het werk niet stilvalt.
Nodig zodra meerdere teams meedoenLaag 5 · 8 capabilities
Modellen & Inferentie
De motoren, uitwisselbaar achter de gateway
Modelkeuze en -register
Eén lijst van toegestane modellen, met waarvoor ze wel en niet gebruikt mogen worden.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingMeerdere leveranciers
Niet vastzitten aan één aanbieder: wisselen is configuratie, geen migratieproject.
Nodig zodra meerdere teams meedoenEigen modellen draaien
Modellen in eigen beheer of eigen regio voor werk dat het pand niet uit mag.
Pas bij schaal of strenge eisenBijstellen op eigen werk
Een model laten meebewegen met de eigen vaktaal en voorbeelden.
Pas bij schaal of strenge eisenInbedding en herrangschikking
De modellen die tekst doorzoekbaar maken en de beste stukken bovenaan zetten.
Nodig zodra meerdere teams meedoenSnelheid en wachttijd
Weten hoe lang een antwoord duurt, en of dat past bij het werk erachter.
Nodig zodra meerdere teams meedoenPrijs tegen kwaliteit
Bewuste keuze per taak: het goedkope model waar het kan, het dure waar het moet.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingLevenscyclus van modellen
Verouderde modellen tijdig vervangen, met een test die aantoont dat het goed blijft.
Nodig zodra meerdere teams meedoenLaag 6 · 11 capabilities
Kennis & Data
AI is nooit beter dan de data die het mag zien
Bronnen ontsluiten
De systemen en mappen waar de kennis in zit bereikbaar maken voor AI.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingDocumenten klaarmaken
Scans leesbaar maken, documenten opknippen in stukken die los begrijpelijk zijn.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingDoorzoekbare opslag
Een index waarin op betekenis gezocht wordt, niet alleen op letterlijke woorden.
Nodig zodra meerdere teams meedoenTerughaalstrategie
De manier waarop bij een vraag de juiste stukken worden opgehaald en meegegeven.
Nodig zodra meerdere teams meedoenHerkomst en verwijzing
Bij elk antwoord terug te vinden uit welk document en welke versie het komt.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingRechten per document
Iemand krijgt via AI niets te zien wat hij zonder AI ook niet mocht zien.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingActualiteit
Afgesproken hoe vaak de kennis wordt ververst, en zichtbaar wanneer dat laatst gebeurde.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingBegrippen en definities
Eén afgesproken betekenis van klant, order, marge en uur — ook voor AI.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingDatakwaliteit
Weten hoe compleet en betrouwbaar de bron is voordat AI erop wordt losgelaten.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingBewaren en verwijderen
Vastgelegd hoe lang gesprekken en documenten blijven, en hoe iets echt weg gaat.
Nodig zodra meerdere teams meedoenTerugkoppeling naar de bron
Wat AI fout ziet, leidt tot herstel in het bronsysteem, niet tot een omweg.
Pas bij schaal of strenge eisenLaag 7 · 7 capabilities
Infrastructuur & Runtime
Het fundament waar alles op draait
Rekencapaciteit
Genoeg en op tijd, zonder dat er een machine met de hand wordt aangezet.
Nodig zodra meerdere teams meedoenNetwerk en koppelvlakken
Verbindingen naar leveranciers en interne systemen, afgeschermd en gecontroleerd.
Nodig zodra meerdere teams meedoenOpslag
Waar documenten, indexen en logboeken staan, met de juiste bescherming erop.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingAfgeschermde uitvoer
Code en tool-aanroepen draaien in een omgeving die de rest niet kan raken.
Nodig zodra meerdere teams meedoenBeschikbaarheid en herstel
Afgesproken hoe lang iets uit mag liggen, en een herstel dat is getest.
Nodig zodra meerdere teams meedoenRegio en datalocatie
Weten in welk land de gegevens staan en verwerkt worden, en dat kunnen aantonen.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingUitrol en beheer
De omgeving staat als code beschreven, zodat opnieuw opbouwen geen zoekplaatje is.
Pas bij schaal of strenge eisenRail · 10 capabilities
Governance & FinOps
Waarde, risico, kosten en compliance, dwars door elke laag heen
AI-register
Eén overzicht van alle AI-toepassingen die draaien, inclusief die van leveranciers.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingRisicoklasse bepalen
Per toepassing vaststellen in welke categorie van de AI-verordening hij valt.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingBeleid en gebruiksregels
Op één A4 wat medewerkers wel en niet met AI mogen, in gewone taal.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingMenselijk toezicht
Vastgelegd waar een mens moet meekijken en wie dat is.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingTransparantie
Mensen weten wanneer ze met AI te maken hebben en wat ermee gebeurt.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingAudit-spoor
Achteraf aantoonbaar wat er gebeurde, voor accountant, auditor of toezichthouder.
Nodig zodra meerdere teams meedoenLeveranciers en contracten
Verwerkersovereenkomsten, voorwaarden en trainingsgebruik per leverancier vastgelegd.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingBudget en plafonds
Een maandbedrag per toepassing met een harde grens en een melding vooraf.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingOpbrengst meten
Per toepassing meten wat hij oplevert, en stoppen wat niets doet.
Nodig zodra meerdere teams meedoenIncidenten en escalatie
Een vaste route als AI iets fout doet: melden, stoppen, herstellen, vastleggen.
Nodig zodra meerdere teams meedoenRail · 7 capabilities
Identiteit & Security
Wie mag handelen, namens wie, en binnen welke grens
Aanmelden en identiteit
Eén account met tweestapsverificatie, ook voor AI-toepassingen.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingRollen en rechten
Wat iemand mag, hangt aan zijn rol en gaat mee als die rol verandert.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingHandelen namens iemand
De agent werkt met de rechten van de gebruiker, niet met die van een beheerder.
Nodig zodra meerdere teams meedoenMachine-identiteiten
Agenten en scenario's hebben een eigen, herleidbaar account met beperkte rechten.
Nodig zodra meerdere teams meedoenGeheimenbeheer
Wachtwoorden en sleutels in een kluis, met vervaldatum en vervanging.
Telt vanaf je eerste AI-toepassingAanvallen op AI
Bescherming tegen promptinjectie, misbruik van tools en het weglekken van gegevens.
Nodig zodra meerdere teams meedoenBeveiligingsbewaking
Meekijken op afwijkend gebruik, en periodiek laten testen of het houdt.
Pas bij schaal of strenge eisenWaar sta je op deze negen lagen?
Eén vraag per laag. Kies wat er het dichtst bij komt — niet wat je zou willen. Je uitkomst gaat naar je portaal, waar hij per capability verder in te vullen is. De antwoorden blijven op je eigen apparaat.
1
Weet iedereen waar AI bij jullie voor dient?Business & Strategie
2
Waar gebruiken mensen AI?Kanalen & Interfaces
3
Hoe komt een AI-toepassing bij jullie tot stand?Agent-ontwikkeling
4
Wie ziet wat er aan AI-verkeer omgaat?AI Control Plane
5
Hoe kiezen jullie welk model iets doet?Modellen & Inferentie
6
Wat weet AI van jullie eigen documenten?Kennis & Data
7
Weet je waar je gegevens staan en draaien?Infrastructuur & Runtime
8
Wat is er geregeld rond risico en kosten?Governance & FinOps
9
Hoe is toegang geregeld?Identiteit & Security
0 van 9 beantwoord
Capabilities zijn blijvend. Tools zijn vervangbaar.
Modellen en frameworks gaan maanden mee. Wisselen hoort configuratie te zijn, geen migratieproject. Daarom staat er in dit model geen enkel merk — alleen wat je moet kunnen.
Doe de scan — negen vragen → Plan een Frisse blikHet model zegt wát er moet staan. Over het krijgen van mensen mee gaat AI-adoptie in het mkb.
Over dit model. Opgezet naar het voorbeeld van het Enterprise AI Capability Model (pre-3.0) van Martin Molenkamp; de indeling in negen lagen is daarvan overgenomen, de definities en de mkb-vertaling zijn van Bedrijfsgeheugen. De negen lagen en de vijf niveaus zijn een gangbare manier om AI-volwassenheid te ordenen; wat wij eraan toevoegen is de vertaling naar bedrijven van 3 tot 250 medewerkers — per capability staat erbij of hij vanaf je eerste AI-toepassing telt, pas nodig is als meerdere teams meedoen, of pas bij schaal en strenge eisen. Van de 86 capabilities zijn er 39 die vanaf dag één gelden.